{"id":2138,"date":"2020-10-30T22:14:10","date_gmt":"2020-10-30T21:14:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.parafia-nowemiasto.pl\/?page_id=2138"},"modified":"2026-01-31T18:55:35","modified_gmt":"2026-01-31T17:55:35","slug":"historia-parafii","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/www.parafia-nowemiasto.pl\/index.php\/historia-parafii\/","title":{"rendered":"Historia parafii"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"organy-page historia-page\">\n\n  <!-- HERO -->\n  <section class=\"organy-hero\" aria-labelledby=\"historia-hero-title\">\n    <div class=\"organy-hero__content\">\n      <p class=\"organy-hero__subtitle\">Historia naszej parafii<\/p>\n      <h1 id=\"historia-hero-title\">Parafia \u015bw. Anny w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie \u2013 zarys dziej\u00f3w<\/h1>\n<p>\n  Poni\u017cej zamieszczamy cytowany fragment publikacji opisuj\u0105cej dzieje Nowego Miasta i&nbsp;w\u0105tki zwi\u0105zane z&nbsp;parafi\u0105.\n  Tekst zosta\u0142 przytoczony w&nbsp;niezmienionej tre\u015bci, z&nbsp;zachowaniem oryginalnego sensu i&nbsp;uk\u0142adu.\n<\/p>\n\n<p class=\"organy-hero__note\">\n  \u0179r\u00f3d\u0142o: Pawe\u0142 S\u0142upski, <em>Historia Gminy Nowe Miasto \u2013 czas mija, pami\u0119\u0107 zostaje<\/em>,\n  wyd. Urz\u0105d Gminy Nowe Miasto. Cytowany fragment dotyczy historii parafii i&nbsp;ko\u015bcio\u0142a w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie.\n<\/p>\n\n      <div class=\"organy-badges\" aria-label=\"Najwa\u017cniejsze daty i&nbsp;fakty\">\n        <span class=\"organy-pill\">1388 \u2013 erygowanie parafii<\/span>\n        <span class=\"organy-pill\">XV w. \u2013 pocz\u0105tek murowanej \u015bwi\u0105tyni<\/span>\n        <span class=\"organy-pill\">1471 \u2013 zako\u0144czenie budowy<\/span>\n        <span class=\"organy-pill\">1817 \u2013 wizytacja dzieka\u0144ska<\/span>\n        <span class=\"organy-pill\">1841 \u2013 organy Bredowa<\/span>\n      <\/div>\n    <\/div>\n\n    <div class=\"organy-hero__photo\" aria-hidden=\"true\">\n      <img\n        src=\"http:\/\/www.parafia-nowemiasto.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/oldchurch.png\"\n        alt=\"Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie \u2013 fotografia archiwalna\"\n        loading=\"lazy\"\n        decoding=\"async\"\n      \/>\n    <\/div>\n  <\/section>\n\n  <!-- MAIN -->\n  <section class=\"organy-main\">\n    <div class=\"organy-main__layout\">\n\n      <!-- TOC -->\n      <aside class=\"organy-toc\" aria-label=\"Spis tre\u015bci\">\n        <h2>Spis tre\u015bci<\/h2>\n        <ul>\n          <li><a href=\"#strona-1\">Pocz\u0105tki parafii (XIV\u2013XIX w.)<\/a><\/li>\n          <li><a href=\"#strona-2\">Ksi\u0119\u017cna Barbara i&nbsp;detale ceglane<\/a><\/li>\n          <li><a href=\"#strona-3\">Kamienie i&nbsp;symbolika mur\u00f3w<\/a><\/li>\n          <li><a href=\"#strona-4\">Znaki na murach ko\u015bcio\u0142a<\/a><\/li>\n          <li><a href=\"#strona-5\">Opis \u015bwi\u0105tyni w&nbsp;\u017ar\u00f3d\u0142ach drukowanych<\/a><\/li>\n          <li><a href=\"#strona-6\">Wizytacje i&nbsp;\u017cycie parafii<\/a><\/li>\n          <li><a href=\"#strona-7\">Wizytacja 1817 i&nbsp;zwyczaje<\/a><\/li>\n          <li><a href=\"#strona-8\">Legendy i&nbsp;kronika ks. Jana Radzikowskiego<\/a><\/li>\n          <li><a href=\"#zrodla\">\u0179r\u00f3d\u0142a i&nbsp;przypisy<\/a><\/li>\n        <\/ul>\n      <\/aside>\n\n      <!-- CONTENT -->\n      <div class=\"organy-content\">\n\n        <section id=\"strona-1\" class=\"organy-section\">\n          <h2>Pocz\u0105tki parafii (XIV\u2013XIX w.)<\/h2>\n          <p>Dzieje Nowego Miasta wi\u0105\u017c\u0105 z&nbsp;dziejami ko\u015bcio\u0142a i&nbsp;parafii nowomiejskiej. Tu znajduje si\u0119 centrum \u017cycia spo\u0142ecznego i&nbsp;kulturalnego mieszka\u0144c\u00f3w Nowego Miasta i&nbsp;okolicznych miejscowo\u015bci.<\/p>\n          <p>W&nbsp;\u015bredniowieczu ko\u015bcio\u0142y stawiano na miejscach dawnych poga\u0144skich kult\u00f3w. Tak sta\u0142o si\u0119 i&nbsp;w naszym przypadku, o&nbsp;czym \u015bwiadcz\u0105 odnajdywane na terenie, gdzie stoi plebania, pozosta\u0142o\u015bci po cmentarzu poga\u0144skim. \u201eW&nbsp;ogrodzie plebanii znaleziono (oko\u0142o 20 lat temu [tzn. ok. 1879 r. \u2013 przyp. P.S.]) kilka grob\u00f3w murowanych z&nbsp;ceg\u0142y, sklepionych, w&nbsp;kt\u00f3rych by\u0142y popielnice. U\u017cyto ich do wysypania i&nbsp;wyr\u00f3wnania drogi\u201d.\u00b9 Inn\u0105 wersj\u0119 tego wydarzenia przedstawia\u0142 J\u00f3zef Sienicki z&nbsp;Zagwizd, wieloletni cz\u0142onek Dozoru Ko\u015bcielnego, we wspomnieniach spisanych przez Mari\u0119 Zalewsk\u0105. M\u00f3wi\u0142, \u017ce pi\u0119\u0107 masywnych urn wydobyto podczas prac przy robieniu regu\u0142\u00f3wek pod wino. W&nbsp;urnach znajdowa\u0142 si\u0119 nie tylko popi\u00f3\u0142, ale i&nbsp;\u201eca\u0142e szcz\u0119ki z&nbsp;bia\u0142ymi, zdrowymi z\u0119bami\u201d. \u00d3wczesny proboszcz, ks. Aleksander Kami\u0144ski, nie powiadomi\u0142 o&nbsp;tym Towarzystwa Archeologicznego, ale \u201ez&nbsp;wielk\u0105 czci\u0105 pochowa\u0142 je na cmentarzu grzebalnym\u201d.<\/p>\n          <p>Parafia erygowana zosta\u0142a w&nbsp;1388 r. przez bp. \u015acibora. Do parafii nale\u017ca\u0142y w\u00f3wczas wsie: Biskupice, Czarnoty, Latonice, Miszewo i&nbsp;\u0141uszczewo. Na pocz\u0105tku sta\u0142a tu \u015bwi\u0105tynia drewniana. Wznoszenie obecnie stoj\u0105cego ko\u015bcio\u0142a rozpocz\u0119to prawdopodobnie za czas\u00f3w ksi\u0119\u017cnej Anny mazowieckiej w&nbsp;XV w.<\/p>\n          <p>Jak g\u0142osi legenda, drewnianego ko\u015bcio\u0142a nie rozebrano, a mury wznoszono wok\u00f3\u0142 niego. Budulec ludzie przynosili z&nbsp;Cegielni, cz\u0119sto w&nbsp;ramach pokuty. W&nbsp;ustawianych przed ko\u015bcio\u0142em beczkach gromadzono bia\u0142ka jajek, kt\u00f3re wykorzystywano do zaprawy murarskiej.<\/p>\n          <p>Budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a zako\u0144czono za czas\u00f3w synowej ksi\u0119\u017cnej Anny \u2013 ksi\u0119\u017cnej Barbary w&nbsp;1471 r. Drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 rozebrano i&nbsp;postawiono w&nbsp;innym miejscu. Od tego momentu w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie znajdowa\u0142y si\u0119 2 parafie. Parafie te otrzyma\u0142y patronki swych fundatorek \u2013 obecn\u0105 \u015bw. Anny (poprzednia mia\u0142a za patron\u00f3w Matk\u0119 Bosk\u0105 i&nbsp;Wszystkich \u015awi\u0119tych), now\u0105 szpitaln\u0105 z&nbsp;kaplic\u0105 (lub ma\u0142ym ko\u015bcio\u0142em) \u015bw. Barbary.<\/p>\n          <p>W&nbsp;podziemiach nowomiejskiego ko\u015bcio\u0142a spocz\u0119\u0142a na wieki ksi\u0119\u017cna Barbara. Po wielu latach, bo dopiero w&nbsp;roku 2014, doczeka\u0142a si\u0119 p\u0142yty nagrobnej.<\/p>\n          <p>Z&nbsp;ko\u015bcio\u0142a podziemnym tunelem mo\u017cna by\u0142o przej\u015b\u0107 do zamkowych piwnic. \u017byj\u0105 jeszcze ci, co widzieli fragment przej\u015bcia od ko\u015bcio\u0142a (reszta by\u0142a ju\u017c zasypana) w&nbsp;kierunku p\u00f3\u0142nocnym. Jednak i&nbsp;ten fragment zosta\u0142 zasypany.<\/p>\n          <p>Przy szpitalu znajdowa\u0142y si\u0119 te\u017c kaplice \u015bw. Leona i&nbsp;\u015bw. Ducha. Szpital jak i&nbsp;ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Barbary sp\u0142on\u0105\u0142 podczas potopu szwedzkiego.<\/p>\n        <\/section>\n\n        <section id=\"strona-2\" class=\"organy-section\">\n          <h2>Ksi\u0119\u017cna Barbara i&nbsp;detale ceglane<\/h2>\n          <p class=\"organy-note\">Gr\u00f3b ksi\u0119\u017cnej Barbary, fundatorki ko\u015bcio\u0142a w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie.<\/p>\n          <p>Ostatnim proboszczem parafii p.w. \u015bw. Barbary by\u0142 ks. Albert Szczepankowicz, kt\u00f3ry opu\u015bci\u0142 Nowe Miasto w&nbsp;1671 r.<\/p>\n          <p>\u201eAnno Dni 1671 die 19 Junii \u2026 Ja Albert Szczepankowicz proboszcz [parafii] \u015bw. Barbary Nowego Miasta\u2026\u201d (fragment ksi\u0105g metrykalnych z&nbsp;1671 r.).<\/p>\n          <p>Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na bardzo ciekawy spos\u00f3b uk\u0142adania cegie\u0142. \u015aciany s\u0105 dekorowane za pomoc\u0105 \u017cendr\u00f3w (czyli ceg\u0142y wypalanej w&nbsp;wysokiej temperaturze, co nadawa\u0142o jej b\u0142yszcz\u0105c\u0105 i&nbsp;ciemn\u0105 powierzchni\u0119), kt\u00f3re tworz\u0105 romby.<\/p>\n          <p>\u015aciany s\u0105 dekorowane za pomoc\u0105 \u017cendr\u00f3w (czyli ceg\u0142y wypalanej w&nbsp;wysokiej temperaturze, co nadawa\u0142o jej b\u0142yszcz\u0105c\u0105 i&nbsp;ciemn\u0105 powierzchni\u0119), kt\u00f3re tworz\u0105 romby.<\/p>\n        <\/section>\n\n        <section id=\"strona-3\" class=\"organy-section\">\n          <h2>Kamienie i&nbsp;symbolika mur\u00f3w<\/h2>\n          <p>Kamienie znajduj\u0105ce si\u0119 w&nbsp;murach nie s\u0105 przypadkowe. Ka\u017cdy z&nbsp;nich co\u015b symbolizuje. Niekt\u00f3re s\u0105 pami\u0105tk\u0105 po fundatorach, m.in. w&nbsp;kszta\u0142cie tarcz herbowych (widoczne na p\u00f3\u0142nocnym i&nbsp;po\u0142udniowym murze). Wed\u0142ug \u015bredniowiecznej demonologii miejscem bezpiecznym od otaczaj\u0105cego ludzi z\u0142a by\u0142o wn\u0119trze \u015bwi\u0105tyni. Z\u0142o czai\u0142o si\u0119 wsz\u0119dzie i&nbsp;kusi\u0142o cz\u0142owieka. St\u0105d kamie\u0144 w&nbsp;kszta\u0142cie g\u0142owy jakiego\u015b zwierz\u0119cia \u2013 konia lub w\u0119\u017ca, a mo\u017ce nawet szatana.<\/p>\n          <p class=\"organy-note\">Kamienie w&nbsp;kszta\u0142cie tarcz herbowych.<\/p>\n          <p class=\"organy-note\">Kamienie w&nbsp;kszta\u0142cie g\u0142\u00f3w zwierz\u0105t.<\/p>\n        <\/section>\n\n        <section id=\"strona-4\" class=\"organy-section\">\n          <h2>Znaki na murach ko\u015bcio\u0142a<\/h2>\n          <p>Na cegle w&nbsp;zachodniej zewn\u0119trznej \u015bcianie ko\u015bcio\u0142a (na wysoko\u015bci oczu, nad stojakiem dla rower\u00f3w) przy wej\u015bciu g\u0142\u00f3wnym widzimy wyci\u0119ty prawdopodobnie miecze zakonny krzy\u017c r\u00f3wnoramienny\u00b2 \u2013 symbol bo\u017cogrobc\u00f3w (rycerzy zakonnych), kt\u00f3rzy by\u0107 mo\u017ce mieli jaki\u015b wp\u0142yw na budow\u0119 naszego ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n          <p class=\"organy-note\">Symbol bo\u017cogrobc\u00f3w.<\/p>\n          <p class=\"organy-note\">Zegar s\u0142oneczny.<\/p>\n        <\/section>\n\n        <section id=\"strona-5\" class=\"organy-section\">\n          <h2>Opis \u015bwi\u0105tyni w&nbsp;\u017ar\u00f3d\u0142ach drukowanych<\/h2>\n          <p>\u201eEncyklopedia powszechna\u201d\u00b3 podaje, \u017ce patronem \u015bwi\u0105tyni obok \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy by\u0142 \u015bw. Jan Chrzciciel. Dalej czytamy do\u015b\u0107 dok\u0142adny opis \u015bwi\u0105tyni: \u201eJest to gmach obszerny zbudowany jak zwykle wielkim o\u0142tarzem do wschodu; r\u00f3\u017cni si\u0119 on pod wzgl\u0119dem budowy od wielkiej liczby staro\u017cytnych ko\u015bcio\u0142\u00f3w tutejszej okolicy i&nbsp;wi\u0119cej Wielkopolskie przypomina \u015bwi\u0105tynie, bowiem cz\u0119\u015b\u0107 kap\u0142a\u0144sk\u0105 zw\u0119\u017con\u0105 i&nbsp;potr\u00f3jn\u0105 \u015bcian\u0105 zako\u0144czon\u0105. Stawiany jest z&nbsp;ceg\u0142y dobrze palonej bez tynku. W&nbsp;blisko\u015bci tylko fundament\u00f3w przeplataj\u0105 ceg\u0142\u0119 wielkie polowe g\u0142azy, a nawet gdzieniegdzie m\u0142ynskie kamienie. Na jednej ze skarp od po\u0142udniowej strony prezbiterium znajduje si\u0119 wykuta z&nbsp;kamienia zwierz\u0119ca g\u0142owa, co\u015b podobnego na kszta\u0142t g\u0142owy na \u015bcianie kaplicy \u015bw. Jana Nepomucena w&nbsp;Kolegiacie Pu\u0142tuskiej. Otwory okien i&nbsp;odrzwia [obramowania drzwi \u2013 przyp. P.S.] we w\u0142a\u015bciwym ko\u015bciele oraz \u0142\u0119cza, zako\u0144czone s\u0105 w&nbsp;ostro\u0142uk, a kaplicy za\u015b okna zwyk\u0142ym \u0142ukiem s\u0105 opisane. Odrzwia g\u0142\u00f3wne umieszczona s\u0105 we wn\u0119ku zako\u0144czonym u&nbsp;g\u00f3ry dwiema regularnymi \u0142ukami. W&nbsp;podobnym wn\u0119ku umieszczone s\u0105 jeszcze drzwi zakrystii wewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142a, a i&nbsp;dolna cz\u0119\u015b\u0107 \u015bcian bocznych w&nbsp;cz\u0119\u015bci kap\u0142a\u0144skiej podobnie\u017c wn\u0119kami jest urozmaicona. Zni\u017cenie g\u0142\u00f3wnej szczytowej \u015bciany oraz ca\u0142kowite jej przebudowanie w&nbsp;g\u00f3rnej po\u0142owie nie pozwala odgadn\u0105\u0107 pierwotnego jej kszta\u0142tu, zdaje si\u0119 jednak, \u017ce by\u0142a z\u0119bata i&nbsp;licznemi wn\u0119kami przyozdobiona, wierzcho\u0142ek jej zako\u0144czony jest \u017celaznym kogutkiem, tak jak to zwykle ma miejsca w&nbsp;najdawniejszych ko\u015bcio\u0142ach. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nowomiejski nie ma ca\u0142kiem okien od strony p\u00f3\u0142nocnej, wewn\u0105trz nie jest sklepiony, ale ma sufit, kt\u00f3ry w&nbsp;nawie podpieraj\u0105 6 drewnianych s\u0142up\u00f3w we dwa rz\u0119dy ustawionych i&nbsp;te\u017c naw\u0119 na trzy cz\u0119\u015bci dziel\u0105cych. G\u0142\u00f3wn\u0105 ozdob\u0105 wn\u0119trza stanowi wspania\u0142y wielki o\u0142tarz na trzy pi\u0119tra, w&nbsp;stylu XVI wieku z&nbsp;kolumnami bogatymi w&nbsp;ozdoby i&nbsp;pi\u0119knej nadzwyczaj roboty\u2026\u201d.<\/p>\n          <p>\u2026wierzcho\u0142ek jej zako\u0144czony jest \u017celaznym kogutkiem, tak jak to zwykle ma miejsca w&nbsp;najdawniejszych ko\u015bcio\u0142ach.\u201d<\/p>\n          <p class=\"organy-note\">\u201eWspomnia\u0142 Piotr na s\u0142owo Jezusa, kt\u00f3ry mu powiedzia\u0142: Zanim kogut zapieje, trzy razy si\u0119 Mnie wyprzesz. Wyszed\u0142 na zewn\u0105trz i&nbsp;gorzko zap\u0142aka\u0142.\u201d (Mt 26, 73\u201375)<\/p>\n          <p>Podobnie i&nbsp;kur na dachu nowomiejskiego ko\u015bcio\u0142a wzywa nas, grzesznik\u00f3w, do pokuty i&nbsp;\u017calu za grzechy.<\/p>\n          <p class=\"organy-note\">\u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie parafialny, murowany, formy kwadratowej, fundowany od Najja\u015bniejszej Barbary Ksi\u0119\u017cnej Mazowieckiej.\u201d<\/p>\n          <p>Ju\u017c w&nbsp;pierwszym akapicie wizytator podkre\u015bla\u0142, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 \u201ezrujnowany, a potem [poddany] znacznej reperacji.\u201d Dalej jednak napisa\u0142, \u017ce w&nbsp;tym czasie \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 [by\u0142] dosy\u0107 wspania\u0142y, mury dobre, okna drzwi s\u0105 dobre, lubo stary pu\u0142ap czyli podbitka z\u0142a, zupe\u0142nej reperacji potrzebuje.\u201d<\/p>\n          <p>Do naszej parafii nale\u017ca\u0142o 16 wsi: Latonice, Zasumie (Zasonie), Kr\u00f3lewszczyzna (Zarynie), Biskupice (Henrykowo), Rostki Ma\u0142e, Rostki Wielkie, Szczawino, \u0141uszczewo, W\u00f3lka, Go\u015bcinimo Wielkie, Modzele, Czarnoty, Zagwizdy, Miszewo, Zawady Szlacheckie oraz Grabie, kt\u00f3ra to jednak wie\u015b \u201espustosza\u0142a \u2013 nie liczy si\u0119.\u201d<\/p>\n          <p>Dalej autor podkre\u015bla, \u017ce wszyscy, kt\u00f3rzy mogli w&nbsp;tym roku przyst\u0105pi\u0107 do spowiedzi, \u201etemu przykazaniu zado\u015b\u0107 uczynili\u201d. W&nbsp;sumie by\u0142o to 668 os\u00f3b (parafia liczy\u0142a 766 wiernych, z&nbsp;czego 98 to dzieci). Co ciekawe, w&nbsp;tym czasie nie by\u0142o tu wielu \u017byd\u00f3w, jedynie siedmiu arendarzy, czyli dzier\u017cawc\u00f3w karczm. (Po jednym w&nbsp;Rostkach, Modzelach i&nbsp;\u0141uszczewie oraz po dw\u00f3ch w&nbsp;Miszewie i&nbsp;Nowym Mie\u015bcie). Chowali swych zmar\u0142ych na kirkucie w&nbsp;Nasielsku.<\/p>\n        <\/section>\n\n        <section id=\"strona-6\" class=\"organy-section\">\n          <h2>Wizytacje i&nbsp;\u017cycie parafii<\/h2>\n          <p>Ko\u015bci\u00f3\u0142 nosi\u0142 wtedy wezwanie \u015bw. Jana i&nbsp;\u015bw. Tr\u00f3jcy. W&nbsp;\u015bwi\u0105tyni by\u0142 o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny oraz dwa boczne. De facto o\u0142tarzy by\u0142o wi\u0119cej, ale jak podkre\u015bli\u0142 wizytator \u201estarych si\u0119 nie rachuje, bo te zdezelowane, przy reperacji ko\u015bcio\u0142a wymienione b\u0119d\u0105\u201d. Po lewej stronie sta\u0142 o\u0142tarz \u015bw. Katarzyny. Utrzymanie tego o\u0142tarza by\u0142o zadaniem wsi Go\u015bcinina i&nbsp;Zawad, ale \u201enie dochodz\u0105 prowizje, cho\u0107 szczup\u0142e\u201d.<\/p>\n          <p>Dalej nast\u0119puje opis kaplicy po\u0142udniowej, tzw. \u201ekaplicy Miszewskiej\u201d, kt\u00f3rej kolatorami, czyli fundatorami albo spadkobiercami fundator\u00f3w, byli pp. Kuczborscy, dziedzice Miszewa. Kaplica zosta\u0142a okre\u015blona jako \u201emocno zrujnowana\u201d i&nbsp;nie odprawiano tam Mszy. Bp Hieronim Szeptycki pozwoli\u0142 j\u0105 nawet \u201edemolowa\u0107\u201d, czyli zburzy\u0107 (czego, dzi\u0119ki Bogu, nie uczyniono), \u201ea o\u0142tarz \u015bw. Krzy\u017ca, z&nbsp;kt\u00f3rego co miesi\u0105c jedna msza by\u0107 powinna odprawiona, przenie\u015b\u0107 do ko\u015bcio\u0142a\u201d.<\/p>\n          <p class=\"organy-note\">Dawny wygl\u0105d ko\u015bcio\u0142a w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie wg p. Roberta Czekalskiego.<\/p>\n          <p>Jako \u201enow\u0105\u201d okre\u015blono s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144 chrzcielnic\u0119 (\u201eporz\u0105dna i&nbsp;dobrze zamkni\u0119ta\u201d). Obecnie, gdy z&nbsp;ochrzczeniem dziecka czeka si\u0119 kilka miesi\u0119cy, mo\u017ce wyda\u0107 si\u0119 dziwn\u0105 \u00f3wczesna praktyka, kt\u00f3ra nakazywa\u0142a nie odk\u0142ada\u0107 chrztu d\u0142u\u017cej ni\u017c na trzy dni po urodzeniu.<\/p>\n          <p>Funkcjonowa\u0142o wtedy bractwo \u015bw. Anny, ale by\u0142o ono ubogie (\u201eledwie kilka z\u0142otych by\u0107 mo\u017ce uzbieranych na wosk\u201d).<\/p>\n          <p>W&nbsp;tek\u015bcie pada nazwisko bp. J\u00f3zefa Szembeka, kt\u00f3ry zarz\u0105dza\u0142 nasz\u0105 diecezj\u0105 w&nbsp;latach 1753\u20131758. Wizytowa\u0142 on Nowe Miasto i&nbsp;wy\u015bwi\u0119ci\u0142 wtedy dzwonnic\u0119 z&nbsp;czterema nowymi dzwonami.<\/p>\n          <p>Dalej w&nbsp;\u201eAkcie wizytacji generalnej z&nbsp;1775 r.\u201d czytamy, \u017ce w\u015br\u00f3d zabudowa\u0144 pleba\u0144skich wymieniany jest wikariat, w&nbsp;kt\u00f3rym mieszkali dziadowie ko\u015bcielni.<\/p>\n          <p>Autor uskar\u017ca si\u0119 na \u201ehojno\u015b\u0107\u201d poszczeg\u00f3lnych wiosek. Latonice i&nbsp;Zasonie powinny p\u0142aci\u0107 dziesi\u0119cin\u0119 w&nbsp;wysoko\u015bci 200 z\u0142, a p\u0142aci\u0142y 54 z\u0142 \u2013 \u201e\u2026dlatego si\u0119 przydaje, \u017ce wielka k\u0142\u00f3tnia by\u0142a wytyczne bior\u0105c, tak z&nbsp;dworem jako z&nbsp;innymi wioskami\u201d. Z&nbsp;kolei Szczawin, \u0141uszczewo i&nbsp;W\u00f3lka od 40 lat nie p\u0142aci\u0142y nic i&nbsp;nie przekona\u0142o ich do tego 18 \u201edekret\u00f3w konsystorskich nuncjatorskich\u201d, dalej \u201enie chc\u0105 dawa\u0107\u201d. Tak samo nie p\u0142aci\u0142y Biskupice, a Miszewo dawa\u0142o zaledwie 12 z\u0142. Go\u015bcinim i&nbsp;folwark w&nbsp;Szczawinie p\u0142acili dziesi\u0119cin\u0119 ko\u015bcio\u0142owi w&nbsp;Kr\u00f3lewie.<\/p>\n          <p>Jedyna szko\u0142a by\u0142a wtedy w&nbsp;Rostkach, gdzie uczyli si\u0119 wy\u0142\u0105cznie ch\u0142opcy. Rozwa\u017cano zbudowa\u0107 tak\u017ce szko\u0142\u0119 w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie, na miejscu, gdzie sta\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142ek \u015bw. Barbary oraz na \u201ep\u00f3\u0142w\u0142oczku literat\u00f3w, kt\u00f3ry miasto odebra\u0142o\u201d.<\/p>\n          <p>W\u015br\u00f3d dobrodziej\u00f3w ko\u015bcio\u0142a wymieniana jest Eustachia z&nbsp;Potockich Krasi\u0144ska, kt\u00f3rej m\u0105\u017c Kazimierz by\u0142 marsza\u0142kiem Trybuna\u0142u G\u0142\u00f3wnego Koronnego, szambelanem kr\u00f3la Stanis\u0142awa Leszczy\u0144skiego, obo\u017anym koronnym oraz starost\u0105 krasnostawskim i&nbsp;nowokorczy\u0144skim. Dowiedziawszy si\u0119 o&nbsp;tragicznym stanie ornat\u00f3w w&nbsp;nowomiejskim ko\u015bciele natychmiast podarowa\u0142a dwie szaty.<\/p>\n          <p>Podczas wojen napoleo\u0144skich w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie stacjonowa\u0142o wojsko francuskie. Swoj\u0105 siedzib\u0119 mia\u0142o w&nbsp;ko\u015bciele. J\u00f3zef Sieniecki wspomina\u0142, \u017ce \u017co\u0142nierze zdewastowali ko\u015bci\u00f3\u0142, przez co \u015bwi\u0105tynia przez d\u0142u\u017cszy czas by\u0142a nieczynna.<\/p>\n          <p class=\"organy-note\">Chrzcielnica (podpis fotografii).<\/p>\n        <\/section>\n\n        <section id=\"strona-7\" class=\"organy-section\">\n          <h2>Wizytacja 1817 i&nbsp;zwyczaje<\/h2>\n          <p>12 lipca 1817 odby\u0142a si\u0119 kolejna wizytacja dzieka\u0144ska. Przeprowadzi\u0142 j\u0105 dziekan nowomiejskiej ksi\u0105dz Antoni Kr\u00f3lewiecki z&nbsp;So\u0144ska.<\/p>\n          <p>\u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 parafialny w&nbsp;mie\u015bcie Nowymie\u015bcie pod tytu\u0142em \u015bw. Tr\u00f3jcy i&nbsp;\u015bw. Jana Chrzciciela, lubo jest erygowany przez Najja\u015bniejsz\u0105 Barbar\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119ciczk\u0119 Ksi\u0119stwa Mazowieckiego\u2026\u201d<\/p>\n          <p>W&nbsp;protoko\u0142ach\u2075 czytamy m.in. o&nbsp;przyko\u015bcielnym cmentarzu. Ju\u017c wtedy istnia\u0142 \u201ecmentarz za miastem\u201d, kt\u00f3ry \u201eby\u0142 parkanem obwiedziony, lecz przez przech\u00f3d wojsk rozebrany zosta\u0142\u201d. Od tej pory zmar\u0142ych zacz\u0119to grzeba\u0107 znowu przy ko\u015bciele. Natomiast zmar\u0142e nieochrzczone dzieci chowano ko\u0142o figurki (protok\u00f3\u0142 nie precyzuje jednak, gdzie ta figurka si\u0119 znajdowa\u0142a).<\/p>\n          <p>Budynki parafialne to: \u201eszpital drewniany (\u2026) w&nbsp;nim mieszka ubogi m\u0119\u017cczyzna jeden, kobiety dwie, z&nbsp;ja\u0142mu\u017cny tylko \u017cyj\u0105 (\u2026)\u201d, \u201eplebania drewniana, stara, s\u0142om\u0105 pokrywa\u201d, stajnia, obora, stodo\u0142a, spichlerz, chlewik. \u201eDomu dla organistego nie masz.\u201d<\/p>\n          <p>Dalej opisane s\u0105 \u201esprz\u0119ty ko\u015bcielne\u201d. O\u0142tarzy, tak jak dzi\u015b, by\u0142o pi\u0119\u0107. \u201eWielki o&nbsp;trzech kondygnacjach, snycerskiej roboty, ca\u0142y wy\u0142aczany. W&nbsp;pierwszej kondygnacji statua Naj\u015bwi\u0119tszej Panny, w&nbsp;drugiej obraz \u015bw. Tr\u00f3jcy, w&nbsp;trzeciej \u015bw. Jan Chrzciciel.\u201d W&nbsp;o\u0142tarzu \u201eNaj\u015bwi\u0119tszej Panny R\u00f3\u017ca\u0144cowej\u201d znajdowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce obraz \u015bw. Jana Chrzciciela, a w&nbsp;o\u0142tarzu \u015bw. Rocha \u2013 \u015bw. Katarzyny. Natomiast w&nbsp;po\u0142udniowej kaplicy do dzi\u015b stoi \u201e[o\u0142tarz] ca\u0142y murowany i&nbsp;gipsem powleczony. W&nbsp;nim statua r\u017cni\u0119ta na krzy\u017cu Pana Jezusa.\u201d Pi\u0119trowy o\u0142tarz znajdowa\u0142 si\u0119 te\u017c w&nbsp;kaplicy \u015bw. Anny, nad kt\u00f3rej wizerunkiem by\u0142 obraz \u015bw. Antoniego.<\/p>\n          <p>Jak wygl\u0105da\u0142y nabo\u017ce\u0144stwo? Zaczyna\u0142y si\u0119 o&nbsp;godz. 8.00 Godzinkami do Naj\u015bwi\u0119tszej Panny, nast\u0119pnie odmawiano r\u00f3\u017caniec, odbywa\u0142a si\u0119 procesja i&nbsp;kap\u0142an wyg\u0142asza\u0142 nauk\u0119 lub kazanie. Dopiero wtedy odprawiana by\u0142a Msza. Dawniej nie sprawowano Eucharystii w&nbsp;porze wieczornej; ludno\u015b\u0107 gromadzi\u0142a si\u0119 wtedy na nieszpory, ale w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie \u201ezamiast nieszpor\u00f3w [odmawiano] r\u00f3\u017caniec o&nbsp;Panu Jezusie\u201d.<\/p>\n          <p>Dobrze oceniono stan religijny parafian, gdy\u017c \u201ejak z&nbsp;wy\u017cszego tak i&nbsp;z ni\u017cszego stanu, kt\u00f3re by zupe\u0142nie nie bywa\u0142y na nabo\u017ce\u0144stwie nie znajduj\u0105 si\u0119 w&nbsp;tej parafii\u201d. Odpust obchodzono w&nbsp;Uroczysto\u015b\u0107 \u015bw. Tr\u00f3jcy.<\/p>\n          <p>Funkcjonowa\u0142y dwa bractwa: Matki Boskiej R\u00f3\u017ca\u0144cowej (mia\u0142o obowi\u0105zek \u015bpiewania r\u00f3\u017ca\u0144ca i&nbsp;opieki nad bocznym o\u0142tarzem; przewodniczy\u0142 mu Jan Czerema\u0144ski) i&nbsp;\u015bw. Anny (opiekowa\u0142o si\u0119 o\u0142tarzem \u015bw. Anny).<\/p>\n          <p>Protok\u00f3\u0142 wymienia 19 miejscowo\u015bci nale\u017c\u0105cych do parafii: Nowe Miasto, Biskupice, Czarnoty, Go\u015bcimin, Grabie, Latonice, \u0141uszczewo, Miszewo, Modzele Bart\u0142omieje, Rostki Wielkie, Rostki Ma\u0142e, Szczawino, Szczawi\u0144ska W\u00f3lka, Zagwizdy, Zawady, Zawady Krogul, Zasonie. W&nbsp;protokole pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c dwie wsie, kt\u00f3rych nie mog\u0119 wprost zidentyfikowa\u0107: Nowe Miasto wie\u015b narodowa (prawdopodobnie Folwark) oraz Zasonie wie\u015b narodowa przylega\u0142a do ko\u015bcio\u0142a (by\u0107 mo\u017ce chodzi o&nbsp;dzisiejsze Piaski).<\/p>\n          <p>W&nbsp;sumie parafia liczy\u0142a 1874 mieszka\u0144c\u00f3w (1429 katolik\u00f3w, 110 \u2013 akatolik\u00f3w \/chodzi zapewne o&nbsp;protestant\u00f3w\/, 335 \u2013 \u017cyd\u00f3w).<\/p>\n          <p>Funkcjonowa\u0142a w\u00f3wczas szko\u0142a. Nadzoruj\u0105cy j\u0105 proboszcz \u201ecz\u0119\u015bciej wizyty nie czyni poniewa\u017c nie ma z&nbsp;czym\u201d. Nauczycielem by\u0142 Karol Krzy\u017canowski z&nbsp;powiatu lipi\u0144skiego, a \u201ezdolno\u015b\u0107 jego jest tylko do dawania pocz\u0105tk\u00f3w polszczyzny, niemieczyn, rachunk\u00f3w i&nbsp;dosy\u0107 pokazuje si\u0119 by\u0107 moralnym.\u201d Szko\u0142a nie cieszy\u0142a si\u0119 zbyt du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105; ucz\u0119szcza\u0142o do niej zaledwie o\u015bmioro dzieci, kt\u00f3re \u201esamego tylko elementarza si\u0119 ucz\u0105\u201d.<\/p>\n          <p>Skoro istnia\u0142 ju\u017c cmentarz poza miastem, to zmar\u0142ych zacz\u0119to grzeba\u0107 w&nbsp;podziemnych kryptach. Poch\u00f3wk\u00f3w tam by\u0142o bardzo du\u017co, o&nbsp;czym \u015bwiadcz\u0105 zapisy w&nbsp;ksi\u0119gach metrykalnych \u201esepulta in ecclesia\u201d, niekt\u00f3re metryki dok\u0142adnie precyzowa\u0142y miejsce np. \u201epod krzy\u017cem\u201d, \u201epod ch\u00f3rem\u201d czy te\u017c w&nbsp;kaplicy Miszewskiej, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by nazwa\u0107 miejscem poch\u00f3wku szczeg\u00f3lnie zas\u0142u\u017conych (nie tylko dziedzic\u00f3w z&nbsp;Miszewa). Pocz\u0105tkowo planowano wypisa\u0107 wszystkich pochowanych w&nbsp;\u015bwi\u0105tyni, ale by\u0142o ich zbyt wielu. Spoczywaj\u0105 tam nie tylko mo\u017cni panowie, ale te\u017c mieszczanie czy ch\u0142opi.<\/p>\n        <\/section>\n\n        <section id=\"strona-8\" class=\"organy-section\">\n          <h2>Legendy i&nbsp;kronika ks. Jana Radzikowskiego<\/h2>\n          <p>W&nbsp;zapisach genealogicznych cz\u0119sto pojawia si\u0119 sformu\u0142owanie \u201esepultus in ecclesia\u201d. Nie zawsze oznacza ono poch\u00f3wek w&nbsp;samej \u015bwi\u0105tyni \u2013 dawniej zmar\u0142ych grzebano na przyko\u015bcielnym cmentarzu, wi\u0119c adnotacja mog\u0142a odnosi\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do jego terenu. W&nbsp;tradycji Nowego Miasta zachowa\u0142a si\u0119 legenda o&nbsp;grobie ksi\u0119cia Boles\u0142awa, jednak nie wiadomo, kt\u00f3rego w\u0142adc\u0119 Mazowsza dotyczy\u0142a. W&nbsp;1821 r. Wincenty Hipolit Gawarecki w&nbsp;\u201ePami\u0119tniku historycznym p\u0142ockim\u201d zanotowa\u0142, \u017ce proboszcz Modest Turski wskazywa\u0142 na nisz\u0119 w&nbsp;kaplicy \u015bw. Anny z&nbsp;wyobra\u017ceniem bia\u0142ego or\u0142a jako miejsce poch\u00f3wku mazowieckiego ksi\u0119cia. W&nbsp;1822 r. komisarz Broniewski poleci\u0142 otworzy\u0107 t\u0119 framug\u0119; murarze stwierdzili, \u017ce by\u0142a ona zamurowana inn\u0105 ceg\u0142\u0105 ni\u017c korpus ko\u015bcio\u0142a, a w&nbsp;dolnej cz\u0119\u015bci znajdowa\u0142 si\u0119 ma\u0142y gr\u00f3b przeznaczony dla jednej osoby, ju\u017c poruszony i&nbsp;pusty \u2013 nie znaleziono nawet ko\u015bci. Nisz\u0119 ponownie zamurowano. Mimo to Gawarecki uzna\u0142, \u017ce w&nbsp;ko\u015bciele znajdowa\u0142 si\u0119 niegdy\u015b gr\u00f3b ksi\u0119cia, cho\u0107 cia\u0142o przeniesiono. J\u00f3zef Sienkiewicz wspomina\u0142, \u017ce po prawej stronie prezbiterium le\u017ca\u0142 kamie\u0144 z&nbsp;napisem \u201eBoleslav Magnus Dux\u201d albo \u201ePrinceps Masovi\u00e6\u201d; ks. Kami\u0144ski kaza\u0142 go umie\u015bci\u0107 za o\u0142tarzem, gdzie podobno le\u017cy do dzi\u015b.<\/p>\n          <p>Przegl\u0105daj\u0105c ksi\u0119gi metrykalne w&nbsp;Archiwum Diecezjalnym w&nbsp;P\u0142ocku, autorka natrafi\u0142a na kilka stron r\u0119kopisu stanowi\u0105cych trzeci\u0105 kronik\u0119 parafialn\u0105, zatytu\u0142owan\u0105 \u201eAdnotacje niekt\u00f3rych okoliczno\u015bci wpisuj\u0105cych si\u0119 w&nbsp;t\u0119 ksi\u0119dz[\u0119] na wieczn\u0105 pami\u0105tk\u0119 r\u0119k\u0105 za rz\u0105d\u00f3w Xi\u0119dza Jana Radzikowskiego\u201d\u2079. Jej autor \u2013 proboszcz Jan Radzikowski \u2013 wspomina\u0142, \u017ce 24 czerwca 1838 r. dokona\u0142 zamiany z&nbsp;proboszczem Nebrowskim z&nbsp;Kryska: on obj\u0105\u0142 parafi\u0119 w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie, a ks. Nebrowski przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Kryska. Wkr\u00f3tce spad\u0142y na niego rozmaite kl\u0119ski: 11 lipca 1838 r. cztery krowy nagle zachorowa\u0142y i&nbsp;pad\u0142y, a 6 grudnia 1838 r. nieznany sprawca podpali\u0142 zabudowania pleba\u0144skie, w&nbsp;wyniku czego sp\u0142on\u0119\u0142y dwie stodo\u0142y, stajnia, owczarnia, obora, wozownia i&nbsp;spichlerz \u2013 w&nbsp;rzeczywisto\u015bci trzy po\u0142\u0105czone budynki. 27 kwietnia 1839 r. zmar\u0142a matka ksi\u0119dza Karolina z&nbsp;Jerzykowskich Radzikowska w&nbsp;wieku 76 lat; proboszcz opisa\u0142 j\u0105 jako osob\u0119 pe\u0142n\u0105 cn\u00f3t i&nbsp;pobo\u017cno\u015bci. Postawi\u0142 jej na cmentarzu murowan\u0105 katakumb\u0119 z&nbsp;napisem, prosz\u0105c przechodni\u00f3w o&nbsp;modlitw\u0119 za jej dusz\u0119. W&nbsp;sierpniu tego samego roku zmar\u0142 jego dziewi\u0119tnastoletni bratanek Teodor Radzikowski, kt\u00f3rego cia\u0142o r\u00f3wnie\u017c pochowano w&nbsp;katakumbie. Ksi\u0105dz zamierza\u0142 przenie\u015b\u0107 do niej zw\u0142oki brata Teodora z&nbsp;Kryska, tak aby w&nbsp;grobowcu spoczywa\u0142y cia\u0142a trzech krewnych. W&nbsp;testamencie prosi\u0142 nast\u0119pc\u00f3w, by nie ruszali proch\u00f3w, dop\u00f3ki czas nie zniszczy trumien, a nast\u0119pnie szcz\u0105tki zebrali do blaszanej urny i&nbsp;pozostawili w&nbsp;tym samym miejscu. Poprosi\u0142 te\u017c, aby ka\u017cdy kolejny proboszcz odprawia\u0142 Msz\u0119 \u015bw. w&nbsp;rocznic\u0119 \u015bmierci jego matki (27 kwietnia), bratanka (9 grudnia) oraz za jego w\u0142asn\u0105 dusz\u0119; podpisa\u0142 si\u0119 \u201eX. Radzikowski\u201d\u00b9\u00b9.<\/p>\n          <p>W&nbsp;drugiej cz\u0119\u015bci kroniki proboszcz opisuje, \u017ce w&nbsp;ko\u015bciele nie by\u0142o organ\u00f3w i&nbsp;\u015bpiew organisty zast\u0119powa\u0142 instrument. Zach\u0119cony zapisem 500 z\u0142otych pozostawionym przez zmar\u0142\u0105 Marciann\u0119 Winieck\u0105, rozpocz\u0105\u0142 zbi\u00f3rk\u0119 na nowy instrument. Do kwestowania po wsiach wydelegowa\u0142 miejscowych gospodarzy Micha\u0142a Olkowskiego i&nbsp;Wojciecha Iwaczowskiego oraz organist\u0119 Micha\u0142a Go\u015bkiewicza. Dzi\u0119ki zebranym ofiarom i&nbsp;legatowi zam\u00f3wiono o\u015bmiog\u0142osowy instrument (z&nbsp;dwoma g\u0142osami w&nbsp;pedale) u&nbsp;warszawskiego budowniczego organ\u00f3w Bredowa; prace trwa\u0142y p\u00f3\u0142tora roku ze wzgl\u0119du na jego zaanga\u017cowanie przy organach katedralnych. Wreszcie 29 maja 1841 r., w&nbsp;wigili\u0119 Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego, Bredow osobi\u015bcie zainstalowa\u0142 organy w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie; po 33 latach przerwy ich harmonijny g\u0142os zabrzmia\u0142 w&nbsp;ko\u015bciele, wzruszaj\u0105c wiernych do \u0142ez. Ksi\u0105dz zanotowa\u0142, \u017ce legat Marcianny Winieckiej by\u0142 g\u0142\u00f3wnym bod\u017acem do zbi\u00f3rki, i&nbsp;\u017ce w&nbsp;dow\u00f3d wdzi\u0119czno\u015bci ka\u017cdego roku powinny by\u0107 odmawiane wypominki za dusze Marcianny i&nbsp;Ignacego Winieckich.<\/p>\n          <p>Radzikowski doda\u0142, \u017ce w\u0142asnym kosztem odnowi\u0142 ogrodzenie ko\u015bcielne od strony sadu pleba\u0144skiego, zleci\u0142 stolarzowi wykonanie barierki wzd\u0142u\u017c ogr\u00f3dka warzywnego i&nbsp;w 1841 r. wybudowa\u0142 murowany sklep (piwniczk\u0119) na kamiennym fundamencie z&nbsp;drewnianym stropem i&nbsp;deskami. Opisa\u0142 te\u017c fatalny stan kaplicy Pana Jezusa zwanej Miszewsk\u0105 \u2013 by\u0142a tak zrujnowana, \u017ce przez rok nie odprawiano w&nbsp;niej nabo\u017ce\u0144stw. Uda\u0142 si\u0119 z&nbsp;pro\u015bb\u0105 o&nbsp;remont do Tekli Bratoszewskiej z&nbsp;Miszewa\u00b9\u00b2.<\/p>\n        <\/section>\n\n        <!-- \u0179r\u00f3d\u0142a i&nbsp;przypisy -->\n        <section id=\"zrodla\" class=\"organy-section organy-sources\">\n          <h2>\u0179r\u00f3d\u0142a i&nbsp;przypisy<\/h2>\n\n          <ul class=\"organy-sources__list\">\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u00b9 \u201eMaterja\u0142y do mapy Gubernji P\u0142ockiej\u201d, \u015awiatowit 2, 130\u2013142, 1900, s. 138<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u00b2 Przez mieszka\u0144c\u00f3w przypisywany jest krzy\u017cakom.<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u00b3 Encyklopedia powszechna, tom 19, Nak\u0142ad, druk i&nbsp;w\u0142asno\u015b\u0107 S. Orgelbranda, Warszawa 1865, s. 559\u2013560<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u2074 Cyt. za: Ks. M. M. Grzybowski \u201eMateria\u0142y do dziej\u00f3w ziemi p\u0142ockiej\u201d, tom IV, Towarzystwo Naukowe P\u0142ockie, P\u0142ock 1985, s. 226\u2013239<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u2075 Jeszcze do pocz\u0105tku XX wieku w&nbsp;dokumentach nazwa naszej miejscowo\u015bci pisana by\u0142a jako jeden wyraz.<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u2076 Ks. M. M. Grzybowski, \u201eZ&nbsp;archiwali\u00f3w diecezjalnych p\u0142ockich XIX w., Zeszyt 13: Dekanat nowomiejski\u201d, P\u0142ock 2003, s. 123\u2013136<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u2077 W. H. Gawarecki, \u201ePami\u0119tnik historyczny p\u0142ocki\u201d, Warszawa 1828, s. 6\u201312.<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u2078 M. Zalewska, \u201eHistoria Nowego Miasta\u201d (r\u0119kopis, b.n.s.).<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u2079 \u201eAdnotacje niekt\u00f3rych okoliczno\u015bci wpisuj\u0105cych si\u0119 w&nbsp;t\u0119 ksi\u0119g\u0119 na wieczn\u0105 pami\u0105tk\u0119 r\u0119k\u0105 za rz\u0105d\u00f3w Xi\u0119dza Jana Radzikowskiego\u201d [w: Akta urodze\u0144, za\u015blubin i&nbsp;zmar\u0142ych 1811\u20131823, Archiwum Diecezjalne w&nbsp;P\u0142ocku].<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u00b9\u2070 Fragment nieczytelny.<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u00b9\u00b9 Podpis autora.<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u00b9\u00b2 Dalszy fragment r\u0119kopisu jest nieczytelny.<\/li>\n            <li class=\"organy-sources__item organy-sources__item--print\">\u00b9\u00b3 Brakuj\u0105ce fragmenty r\u0119kopisu.<\/li>\n          <\/ul>\n        <\/section>\n\n      <\/div>\n    <\/div>\n  <\/section>\n\n<\/div>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historia naszej parafii Parafia \u015bw. Anny w&nbsp;Nowym Mie\u015bcie \u2013 zarys dziej\u00f3w Poni\u017cej zamieszczamy cytowany fragment publikacji opisuj\u0105cej dzieje Nowego Miasta i&nbsp;w\u0105tki zwi\u0105zane z&nbsp;parafi\u0105. Tekst zosta\u0142 przytoczony w&nbsp;niezmienionej tre\u015bci, z&nbsp;zachowaniem oryginalnego sensu i&nbsp;uk\u0142adu. \u0179r\u00f3d\u0142o: Pawe\u0142 S\u0142upski, Historia Gminy Nowe Miasto \u2013 czas mija, pami\u0119\u0107 zostaje, wyd. Urz\u0105d Gminy Nowe Miasto. Cytowany fragment dotyczy historii parafii i&nbsp;ko\u015bcio\u0142a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2138","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.parafia-nowemiasto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2138","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.parafia-nowemiasto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.parafia-nowemiasto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.parafia-nowemiasto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.parafia-nowemiasto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2138"}],"version-history":[{"count":166,"href":"http:\/\/www.parafia-nowemiasto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2138\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7407,"href":"http:\/\/www.parafia-nowemiasto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2138\/revisions\/7407"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.parafia-nowemiasto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2138"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}